Hoe het Nieuwe Testament ontstond

Het Nieuwe Testament: voor veel christenen is dit hét fundament van hun geloof. Het Nieuwe Testament bestaat uit 27 boeken – vier evangeliën, de handelingen van de apostelen, een reeks brieven, een openbaring – keurig samengebundeld als één geheel. Maar achter dat Nieuwe Testament dat wij nu kennen als één vloeiend geheel, zit een heel verhaal. Het was een menselijker en rommeliger proces dan vaak wordt gedacht. En dat doet je beseffen: in feite had het Nieuwe Testament heel anders kunnen zijn.

Van 100 tot 27 teksten

We denken vaak dat de teksten die in de Bijbel zijn gekomen de enige echte christelijke bronnen waren uit die tijd. Maar niets is minder waar. Wat wij nu het Nieuwe Testament noemen, was er toen nog helemaal niet. En de teksten die erin staan waren zeker niet de ‘norm’ voor het christendom. In de eerste eeuwen na Jezus’ dood circuleerden er tientallen, zo niet honderden van dergelijke christelijke teksten. Naast de ons welbekende Bijbelboeken waren er bijvoorbeeld ook een Evangelie van Maria, de Handelingen van Andreas, een Verhandeling over de Opstanding, de Brief aan Flora en de Openbaring van Petrus, om er maar een paar te noemen. Zulke teksten werden gelezen (of vooral voorgedragen) in kerken en in kleinere gemeenschappen.

Paar honderd jaar later

Het Nieuwe Testament zoals jij en ik dat kennen, van Matteüs tot Openbaring, is het resultaat van een selectieproces dat pas in de vierde eeuw werd afgerond. Een paar honderd jaar nadat Jezus leefde dus! En zelfs toen nog waren niet alle betrokkenen het met elkaar eens over de teksten die wel of niet werden goedgekeurd om onderdeel te worden van de Bijbel.

Sommige christenen zouden zeggen dat dit selectieproces door God geleid is. Maar als je meer leert over de manier waarop dit verliep, zie je dat dit er toch wel heel menselijk aan toeging. Sommige teksten werden gekozen als een waardevolle toevoeging, andere zijn bewust weggelaten. Soms omdat de samenstellers ze historisch ‘niet waar’ vonden, bijvoorbeeld omdat de tekst niet geschreven kon zijn door degene van wie dat werd geclaimd of omdat er onjuistheden in stonden, maar soms ook omdat de boodschap niet aansloot bij de overtuigingen van de samenstellers, of omdat het vanuit religieus oogpunt onhandig was om ze verder te verspreiden. Dat ze kritisch waren is natuurlijk alleen maar goed. Toch was hun proces niet zaligmakend, want er zijn alsnog teksten in de Bijbel beland die niet zijn geschreven door degenen van wie dat werd geclaimd, zo weten we nu.

Kopieën van kopieën

Van geen enkel Bijbelboek hebben we het origineel. Wat we hebben, zijn kopieën van kopieën. Soms zelfs pas uit de middeleeuwen. En die kopieën komen niet altijd met elkaar overeen: zinnen ontbreken, woorden verschillen, soms zijn er passages toegevoegd of aangepast.

Het oudste fragment dat we kennen is een deel uit het evangelie van Johannes, op een klein stukje papyrus, ergens uit het begin van de tweede eeuw. Het is ongeveer zo groot als een bankpasje.

De boeken van het Nieuwe Testament zijn geschreven tussen grofweg het jaar 50 en 120, tientallen jaren na het leven van Jezus. Ze werden geschreven in het Grieks, door verschillende auteurs, die daar stuk voor stuk een bepaald doel mee hadden, en vaak waren dat heel verschillende doelen. De schrijver van het evangelie van Matteüs schreef bijvoorbeeld vooral voor een joods publiek, de schrijver van Johannes sprak zich juist anti-joods uit. Zo schreef iedereen vanuit een eigen overtuiging.

Geschreven door Matteüs en Johannes? Think again

Wat veel mensen verrast: de evangeliën heten dan wel ‘volgens Matteüs’ of ‘volgens Marcus’, maar ze zijn hoogstwaarschijnlijk niet door deze personen geschreven. Die namen zijn er pas later aan toegevoegd. De echte auteurs zijn helaas grotendeels onbekend.

Datzelfde geldt voor sommige brieven die aan Paulus zijn toegeschreven. Van een aantal wordt aangenomen dat hij ze daadwerkelijk schreef. Maar andere, bijvoorbeeld de brief aan de Efeziërs, zijn niet echt van zijn hand. Ze werden mogelijk geschreven door latere volgelingen van Paulus, die er zijn naam aan koppelden – niet ongewoon in die tijd.

En de Openbaring van Johannes? Ook die is hoogstwaarschijnlijk niet van ‘de’ Johannes, de apostel. Lang geleden werd dit wel aangenomen, maar op den duur werd duidelijk dat het hier waarschijnlijk gaat om een andere Johannes, die we sindsdien onderscheiden van de apostel Johannes door hem ‘Johannes van Patmos’ te noemen.

Een fascinerend boek

In de rest van deze weblog kun je binnenkort verder lezen over deze onderwerpen, en meer. Voor nu is dit het belangrijkste inzicht: de Bijbel zoals we hem nu kennen is niet in perfecte staat uit de lucht komen vallen. Hij is in onderdelen geschreven, gekopieerd, er is geknipt, geplakt, gepolijst en ten slotte gecanoniseerd. En dat maakt hem misschien wel fascinerender dan ooit.